Numuneden dişli üretimi, teknik resmi veya üretim dokümanı bulunmayan mevcut bir dişlinin ölçülendirilerek yeniden imal edilmesi sürecidir.

Bu yöntem özellikle uzun yıllardır çalışan makinelerde, üretimi durmuş ekipmanlarda, ithal makinelerde ve orijinal yedek parçanın artık temin edilemediği sistemlerde önemli bir çözüm sunar.

Mevcut dişli tamamen sağlam olabileceği gibi aşınmış, kırılmış veya kısmen deformasyona uğramış da olabilir.

Ancak numuneden üretim, yalnızca parçanın dış çapını ölçüp benzerini üretmek anlamına gelmez. Diş geometrisinin, modülün, diş sayısının, bağlantı yapısının ve karşı parçayla olan uyumun doğru şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Teknik Resim Olmadan Dişli Üretilebilir mi?

Uygun durumlarda evet.

Mevcut dişli numunesi üzerinden gerekli ölçü ve geometrik bilgiler belirlenerek yeniden üretim yapılabilir.

Bununla birlikte numunenin mevcut durumu büyük önem taşır.

Yeni veya az aşınmış bir parça, geometrik özelliklerin belirlenmesini kolaylaştırırken uzun süre çalışmış ve ciddi şekilde aşınmış bir dişlide orijinal diş profili bozulmuş olabilir.

Bu nedenle özellikle aşınmış parçaların değerlendirilmesinde karşı dişlinin, eksen mesafesinin ve makinenin çalışma koşullarının da incelenmesi gerekebilir.

Numuneden Dişli Üretimine Neden İhtiyaç Duyulur?

Endüstriyel makinelerin ekonomik kullanım ömrü oldukça uzun olabilir.

Bir makine 20 veya 30 yıl boyunca kullanılmaya devam ederken üretici firmanın yedek parça desteği çok daha erken sona erebilir.

Numuneden üretim özellikle şu durumlarda tercih edilebilir:

• Teknik resim bulunmuyorsa
• Makinenin üreticisi artık faaliyet göstermiyorsa
• Makine modeli üretimden kalktıysa
• Orijinal yedek parça bulunamıyorsa
• İthal parçanın teslim süresi çok uzunsa
• Parça standart ölçülerde değilse
• Makine özel üretimse
• Yeni bir yedek parça stoklamak isteniyorsa

Bu sayede tüm makinenin veya mekanizmanın değiştirilmesi yerine yalnızca ihtiyaç duyulan parçanın yeniden üretilmesi mümkün olabilir.

Numune Dişlinin İlk İncelemesi

Üretim sürecinin ilk aşamalarından biri mevcut parçanın genel durumunun değerlendirilmesidir.

İnceleme sırasında;

• Diş kırıkları
• Diş yüzeylerindeki aşınma
• Göbek hasarları
• Mil deliği aşınmaları
• Kama kanalındaki deformasyon
• Çatlaklar
• Yüzey hasarları
• Isıl işlem izleri

gibi özellikler kontrol edilebilir.

Bu aşama yalnızca üretim için değil, mevcut dişlinin neden hasar gördüğünü anlamak açısından da önemlidir.

Diş Sayısının Belirlenmesi

Numuneden dişli üretiminde en temel bilgilerden biri diş sayısıdır.

Diş sayısı genellikle fiziksel olarak sayılabilir. Ancak kırılmış veya büyük çaplı dişlilerde bu işlem dikkatli yapılmalıdır.

Eksik dişler varsa mevcut geometriden ve parçanın genel yapısından yararlanılarak toplam diş sayısının doğrulanması gerekebilir.

Diş sayısı, modül ve bölüm dairesi çapı gibi diğer geometrik parametrelerle doğrudan ilişkilidir.

Modül Nasıl Belirlenir?

Modül, metrik dişlilerde diş büyüklüğünü tanımlayan temel değerlerden biridir.

Teknik resim bulunmadığında modülün belirlenmesi numuneden üretimin en kritik aşamalarından biridir.

Standart düz dişlilerde diş sayısı ve dış çap gibi ölçülerden yararlanılarak ilk tahmin yapılabilir.

Ancak;

• Aşınma
• Profil kaydırması
• Helis geometrisi
• Özel diş profilleri
• Inch veya DP standartları

gibi faktörler hesaplamayı etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca tek bir ölçüm üzerinden modül belirlemek doğru olmayabilir.

Modül hesabı hakkında daha ayrıntılı bilgi için “Dişli Modülü Nedir? Modül Hesabı Nasıl Yapılır?” rehberi kullanılabilir.

Basınç Açısı Neden Önemlidir?

İki dişlinin aynı modülde olması, tek başına düzgün çalışmaları için yeterli değildir.

Diş profilinin temel parametrelerinden biri olan basınç açısının da karşı dişliyle uyumlu olması gerekir.

Farklı basınç açılarına sahip dişlilerin birbirine benzer ölçülerde görünmesi mümkündür; ancak çalışma sırasında doğru temas oluşmayabilir.

Bu nedenle numuneden üretimde diş geometrisi bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Helis Dişlilerde Ölçülendirme

Numune helis dişliyse ölçülendirme süreci düz dişliye göre daha kapsamlıdır.

Helis dişlide;

• Helis açısı
• Helis yönü
• Normal modül
• Diş sayısı
• Diş genişliği
• Karşı dişlinin özellikleri

gibi parametrelerin belirlenmesi gerekir.

Sağ ve sol helis yönünün yanlış belirlenmesi, yeni parçanın mevcut sistemle çalışmasını imkânsız hale getirebilir.

Bu nedenle helis dişlilerde mevcut karşı parçanın incelenmesi özellikle değerlidir.

Konik Dişlilerde Numuneden Üretim

Konik dişlilerde yalnızca dış çap ve diş sayısına bakarak üretim yapılması yeterli değildir.

Konik dişli çifti birlikte çalışan geometrik bir sistemdir.

Değerlendirme sırasında;

• Diş sayıları
• Mil açısı
• Konik geometrisi
• Diş genişliği
• Çevrim oranı
• Pinyon ve büyük dişli ilişkisi

birlikte dikkate alınmalıdır.

Mümkünse konik dişli çiftinin iki parçasının da numune olarak değerlendirilmesi daha sağlıklı sonuç sağlar.

Mil Deliği ve Göbek Ölçülerinin Belirlenmesi

Dişli geometrisi kadar parçanın makineye nasıl bağlandığı da önemlidir.

Numune üzerinden;

• Mil deliği çapı
• Göbek çapı
• Göbek uzunluğu
• Kama kanalı
• Segman kanalı
• Flanş
• Bağlantı delikleri

gibi detaylar ölçülür.

Yeni üretilen dişli geometrik olarak doğru olsa bile mil bağlantısı uygun değilse makineye monte edilemez.

Kama Kanalının İncelenmesi

Kama kanalları uzun süreli çalışma sonucunda aşınabilir veya genişleyebilir.

Bu nedenle numunedeki mevcut kama kanalının ölçüsünün doğrudan kopyalanması her zaman doğru olmayabilir.

Özellikle vuruntulu çalışan sistemlerde kama kanalında deformasyon meydana gelmiş olabilir.

Yeni parça üretiminde mil, kama ve mevcut bağlantı koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Aşınmış Dişliden Ölçü Almak

Numuneden üretimin en zor alanlarından biri ciddi şekilde aşınmış dişlilerdir.

Diş tepeleri ve yan yüzeyleri uzun süreli kullanım sonucunda orijinal geometrisini kaybedebilir.

Bu durumda yalnızca aşınmış yüzeyleri ölçmek, yeni parçanın da hatalı üretilmesine neden olabilir.

Bu nedenle;

• Diş sayısı
• Standart modül değerleri
• Karşı dişlinin geometrisi
• Merkez mesafesi
• Dişlinin çalışma izi

birlikte değerlendirilmelidir.

Amaç aşınmış parçanın mevcut şeklini kopyalamak değil, mümkün olduğunca orijinal çalışma geometrisini yeniden oluşturmaktır.

Kırılmış Dişliden Numune Alınabilir mi?

Evet, hasarın seviyesine bağlı olarak kırılmış bir dişli de yeniden üretim için kullanılabilir.

Parçanın büyük bölümü mevcutsa diş sayısı, çap, göbek ve bağlantı detayları belirlenebilir.

Birkaç dişin kırılmış olması çoğu zaman diğer sağlam dişlerden geometrik bilgi alınmasına engel değildir.

Ancak parçanın ciddi şekilde parçalandığı veya deformasyona uğradığı durumlarda karşı dişlinin veya makine ölçülerinin de kullanılması gerekebilir.

Karşı Dişli Neden İncelenmelidir?

Dişli sistemleri tek başına çalışmaz.

Bir dişlinin karşısındaki parçayla doğru şekilde kavraması gerekir.

Bu nedenle özellikle aşınmış veya kırılmış dişlinin yeniden üretiminde karşı dişlinin durumu önemli bilgiler sağlayabilir.

Karşı dişlinin incelenmesiyle;

• Modül
• Basınç açısı
• Diş teması
• Aşınma durumu
• Helis özellikleri
• Çalışma boşluğu

hakkında ek bilgi elde edilebilir.

Ayrıca karşı dişli ciddi şekilde aşınmışsa yalnızca tek parçanın değiştirilmesi yeni üretilen dişlinin kısa sürede zarar görmesine neden olabilir.

Malzeme Nasıl Belirlenir?

Numune üzerinden parçanın geometrisi belirlenebilir; ancak orijinal malzemenin tam kimyasal bileşimini yalnızca görsel inceleme ile anlamak mümkün değildir.

Mevcut teknik doküman, malzeme bilgisi veya uygun analiz yöntemlerinden yararlanılabilir.

Yeni üretilecek parçanın malzemesi belirlenirken;

• Aktarılacak tork
• Çalışma devri
• Darbeli yük
• Dişli tipi
• Isıl işlem
• Karşı parçanın malzemesi
• Çalışma süresi

gibi parametreler de dikkate alınmalıdır.

Dişli imalatında uygulamaya bağlı olarak 4140, 8620, 1040 ve 17CrNiMo6 gibi çelikler ile bronz, Kestamid ve alüminyum gibi farklı malzemeler değerlendirilebilir.

Isıl İşlem Nasıl Değerlendirilir?

Mevcut dişlinin yüzey özellikleri ve çalışma koşulları, yeni parçanın ısıl işlem gereksiniminin belirlenmesinde dikkate alınabilir.

Uygun malzemelerde;

• Sementasyon
• İndüksiyon
• Nitrasyon

gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Ancak yeni üretimde yalnızca “eski parça sertti” yaklaşımı yeterli değildir.

Kullanılan malzeme ile ısıl işlem yönteminin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Numuneden Teknik Resim Oluşturmak

Teknik resmi olmayan kritik makine parçalarında numuneden elde edilen verilerin teknik çizime dönüştürülmesi gelecekteki bakım süreçleri açısından önemli avantaj sağlar.

Parçanın;

• Temel çapları
• Diş bilgileri
• Göbek ölçüleri
• Mil deliği
• Kama kanalı
• Bağlantı detayları

kayıt altına alınabilir.

Bu sayede aynı parçaya tekrar ihtiyaç duyulduğunda sıfırdan ölçüm yapılması gerekmez.

Özellikle kritik üretim makinelerinde teknik verilerin arşivlenmesi yedek parça yönetimini kolaylaştırabilir.

Numuneden Dişli Üretim Aşamaları

Genel olarak süreç şu şekilde ilerleyebilir:

1. Numunenin fiziksel kontrolü
2. Dişli tipinin belirlenmesi
3. Diş sayısının tespiti
4. Modül ve diş geometrisinin değerlendirilmesi
5. Helis veya konik özelliklerin belirlenmesi
6. Göbek, delik ve kama kanalının ölçülmesi
7. Karşı dişlinin değerlendirilmesi
8. Malzemenin belirlenmesi
9. Isıl işlem gereksiniminin planlanması
10. Hammadde hazırlığı
11. Talaşlı imalat
12. Diş açma
13. Bağlantı detaylarının işlenmesi
14. Gerekli ısıl işlemlerin uygulanması
15. Son ölçü ve uyum kontrolleri

Üretim yöntemi parçanın tipine ve teknik gereksinimlerine göre değişebilir.

Numuneden Üretim Hangi Makinelerde Kullanılabilir?

Numuneden özel yedek parça üretimi birçok endüstriyel sistemde kullanılabilir.

Örnek uygulamalar:

• Endüstriyel redüktörler
• Konveyör sistemleri
• Hadde makineleri
• Paketleme makineleri
• Gıda makineleri
• Lastik üretim makineleri
• Tarım makineleri
• Otomasyon ekipmanları
• Çimento ve maden makineleri
• Genel üretim hatları

Bu makinelerde standart olarak bulunmayan dişli ve güç aktarım parçaları numune üzerinden değerlendirilebilir.

İthal Makinelerde Numuneden Üretimin Avantajı

İthal makinelerde orijinal yedek parçanın yurt dışından temini bazı durumlarda uzun sürebilir.

Makine üreticisinin model desteğini sonlandırması halinde parça hiç bulunamayabilir.

Uygun teknik koşullar sağlandığında numuneye göre yerli üretim, bakım ekiplerine alternatif bir yedek parça çözümü sunabilir.

Özellikle üretim hattının durduğu durumlarda tedarik süresi işletmeler açısından kritik hale gelebilir.

Üretimi Durdurulmuş Makineler İçin Çözüm

Bir makinenin artık üretilmiyor olması ekonomik ömrünün sona erdiği anlamına gelmez.

Mekanik olarak sağlam durumdaki bir üretim makinesi, yalnızca küçük bir dişli bulunamadığı için devre dışı kalabilir.

Numuneden yeniden imalat bu tür makinelerin bakımında önemli bir seçenek oluşturabilir.

Ancak yeni parçanın üretimi öncesinde mevcut sistemin genel durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

Erdişli Makina'da Numuneden Dişli Üretimi

Erdişli Makina olarak 1987'den bu yana makine dişlileri ve özel yedek parça imalatı alanında faaliyet gösteriyoruz.

Teknik resmi bulunmayan dişli ve mekanik parçaları mevcut numune üzerinden değerlendirerek yeniden imalata yönelik çözümler sunuyoruz.

Üretim kabiliyetlerimiz doğrultusunda Ø20 mm'den Ø1300 mm'ye kadar farklı ölçülerde;

• Düz dişliler
• Helis dişliler
• Konik dişliler
• Zincir dişlileri
• Triger dişlileri
• Sonsuz vida ve çarklar
• Kremayerler
• Pinyonlar
• Dişli milleri
• Özel imalat dişliler

üretebiliyoruz.

Özellikle eski, ithal, üretimi durmuş veya standart yedek parçası bulunmayan makinelerin bakım ve revizyon çalışmalarına yönelik parça üretimi gerçekleştiriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Elimde sadece eski dişli varsa yenisi yapılabilir mi?

Parçanın durumuna ve elde edilebilecek teknik verilere bağlı olarak mevcut numune üzerinden yeniden üretim yapılabilir.

Dişlinin birkaç dişi kırılmışsa ölçü alınabilir mi?

Çoğu durumda sağlam kalan bölümlerden gerekli geometrik bilgiler elde edilebilir. Ancak ağır hasarlarda karşı parçanın da incelenmesi gerekebilir.

Çok aşınmış dişlinin aynısı yapılır mı?

Aşınmış geometrinin doğrudan kopyalanması doğru olmayabilir. Amaç mümkün olduğunca parçanın orijinal geometrisini belirlemek ve buna göre üretim yapmaktır.

Numune gönderirken karşı dişliyi de göndermek gerekir mi?

Her zaman zorunlu değildir; ancak özellikle aşınmış, helis veya konik dişlilerde karşı parçanın bulunması değerlendirmeyi önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Numuneden dişli üretiminde malzeme nasıl belirlenir?

Mevcut bilgiler, çalışma koşulları ve gerekli durumlarda malzeme analizi değerlendirilerek uygun malzeme belirlenebilir.

Teknik resmi olmayan redüktör dişlisi üretilebilir mi?

Uygun numune ve teknik veriler mevcutsa redüktör içerisindeki dişliler ve dişli milleri yeniden üretilebilir.

Sonuç

Numuneden dişli üretimi, özellikle teknik resmi bulunmayan, üretimi durmuş veya ithal makinelerin yedek parça ihtiyaçlarında önemli bir çözümdür.

Başarılı bir yeniden imalat için yalnızca parçanın fiziksel ölçülerinin değil; modül, basınç açısı, diş geometrisi, karşı dişli, malzeme ve çalışma koşullarının da değerlendirilmesi gerekir.

Eski, kırılmış veya aşınmış dişlinizin yeniden üretimi, teknik resmi olmayan makine yedek parçaları veya numuneye göre özel dişli imalatı ihtiyaçlarınız için Erdişli Makina ile iletişime geçebilirsiniz.