Dişli; mekanik sistemlerde hareket ve gücün bir milden başka bir mile veya farklı bir hareket mekanizmasına aktarılmasını sağlayan makine elemanlarından biridir.

Birbiriyle çalışan dişlilerin dişleri kontrollü şekilde temas ederek dönme hareketinin aktarılmasını sağlar. Kullanılan dişli sistemine göre hareketin yönü, devri ve tork değeri değiştirilebilir.

Dişliler yalnızca redüktörlerde değil; üretim makinelerinden konveyörlere, otomasyon sistemlerinden ağır sanayi ekipmanlarına kadar çok geniş bir kullanım alanına sahiptir.

Ancak her mekanik sistem aynı dişli tipini kullanmaz.

Millerin konumu, aktarılacak tork, çalışma devri, çalışma sesi, hareket yönü ve makinenin fiziksel yapısı gibi faktörlere bağlı olarak farklı dişli çeşitleri geliştirilmiştir.

Başlıca Dişli Çeşitleri Nelerdir?

Endüstride kullanılan başlıca dişli ve güç aktarım elemanları şunlardır:

1. Düz Dişli
2. Helis Dişli
3. Konik Dişli
4. Zincir Dişlisi
5. Triger Dişlisi
6. Sonsuz Vida ve Sonsuz Çark
7. Kremayer Dişli
8. Pinyon Dişli
9. Bronz Dişli
10. Kestamid (Plastik) Dişli
11. Dişli Mili
12. Özel İmalat Dişliler

Bu dişli türlerinin her biri farklı çalışma prensibine ve kullanım avantajlarına sahiptir.

1. Düz Dişli Nedir?

Düz dişli, en yaygın kullanılan dişli çeşitlerinden biridir.

Dişleri mil eksenine paralel olarak oluşturulur ve genellikle birbirine paralel miller arasında hareket ve güç aktarımında kullanılır.

Basit geometrisi, üretilebilirliği ve geniş kullanım alanı nedeniyle birçok endüstriyel makinede tercih edilir.

Düz Dişlinin Özellikleri

Düz dişliler;

• Basit diş geometrisine sahiptir.
• Paralel miller arasında kullanılabilir.
• Farklı modül ve diş sayılarında üretilebilir.
• Düşük ve orta devirli birçok mekanizmada kullanılabilir.
• Bakım ve yedek parça uygulamalarında yaygın olarak karşımıza çıkar.

Yüksek hızlarda dişlerin ani temasından kaynaklanan çalışma sesi helis dişlilere göre daha belirgin olabilir.

Düz Dişli Nerelerde Kullanılır?

Düz dişliler;

• Endüstriyel makinelerde
• Redüktörlerde
• Üretim hatlarında
• Tarım makinelerinde
• Konveyör sistemlerinde
• Özel makinelerde
• Farklı mekanik güç aktarım sistemlerinde

kullanılabilir.

2. Helis Dişli Nedir?

Helis dişlilerde dişler mil eksenine paralel değil, belirli bir helis açısıyla oluşturulur.

Bu geometrik yapı sayesinde dişler birbirleriyle kademeli şekilde temasa girer.

Bu özellik uygun tasarlanmış helis dişli sistemlerinde daha düzgün ve daha sessiz bir çalışma sağlayabilir.

Helis Dişlinin Özellikleri

Helis dişlilerin öne çıkan özellikleri;

• Kademeli diş teması
• Daha düzgün hareket aktarımı
• Uygun uygulamalarda daha sessiz çalışma
• Yüksek yük aktarımına uygun tasarlanabilme
• Farklı helis açıları ve yönlerinde üretilebilme

olarak sıralanabilir.

Helis dişliler çalışma sırasında eksenel kuvvet oluşturabileceğinden yataklama sisteminin buna uygun tasarlanması gerekir.

Helis Dişli Nerelerde Kullanılır?

Helis dişliler;

• Endüstriyel redüktörlerde
• Makine imalatında
• Ağır sanayi makinelerinde
• Üretim hatlarında
• Sürekli çalışan güç aktarım sistemlerinde

yaygın olarak kullanılabilir.

Düz Dişli ile Helis Dişli Arasındaki Fark Nedir?

İki dişli tipi arasındaki temel fark dişlerin geometrisidir.

Düz dişlide dişler mile paralelken helis dişlide belirli bir açıyla oluşturulur.

Bu nedenle helis dişlide diş teması kademeli gerçekleşirken düz dişlide temas daha doğrudan gerçekleşir.

Helis dişliler uygun uygulamalarda daha sessiz ve düzgün çalışabilir. Buna karşılık oluşturdukları eksenel kuvvet nedeniyle yataklama tasarımında ek gereksinimler ortaya çıkabilir.

Hangi dişlinin daha uygun olduğu makinenin çalışma koşullarına göre belirlenmelidir.

3. Konik Dişli Nedir?

Konik dişliler, hareketin kesişen miller arasında aktarılması gereken mekanizmalarda kullanılan dişli türleridir.

En yaygın kullanım şekillerinden biri hareket yönünün yaklaşık 90 derece değiştirilmesidir. Ancak uygulamaya göre farklı açılarda çalışan sistemler de tasarlanabilir.

Konik Dişlinin Özellikleri

Konik dişliler;

• Kesişen miller arasında hareket aktarabilir.
• Hareket yönünün değiştirilmesine olanak sağlar.
• Farklı ölçü ve geometrilerde üretilebilir.
• Kompakt güç aktarım sistemlerinde kullanılabilir.

Konik Dişli Nerelerde Kullanılır?

Konik dişliler;

• Özel makinelerde
• Redüktörlerde
• Tarım makinelerinde
• Endüstriyel güç aktarım sistemlerinde
• Hareket yönünün değiştirilmesi gereken mekanizmalarda

kullanılabilir.

4. Zincir Dişlisi Nedir?

Zincir dişlisi, klasik dişli çiftlerinden farklı olarak başka bir dişliyle doğrudan temas etmek yerine bir zincir aracılığıyla hareket aktarır.

Diş profili kullanılacak zincirin yapısına uygun şekilde tasarlanır.

Zincir tahrik sistemleri iki mil arasında belirli bir mesafe bulunduğunda hareket aktarımı için etkili çözümlerden biridir.

Zincir Dişlisinin Özellikleri

Zincir dişlileri;

• Zincir üzerinden hareket aktarır.
• Farklı diş sayılarında üretilebilir.
• Farklı göbek ve bağlantı yapılarına sahip olabilir.
• Konveyör ve taşıma sistemlerinde yaygın şekilde kullanılabilir.

Zincir Dişlisi Nerelerde Kullanılır?

• Konveyör sistemleri
• Taşıma makineleri
• Üretim hatları
• Tarım makineleri
• Paketleme makineleri
• Endüstriyel tahrik sistemleri

başlıca kullanım alanlarıdır.

5. Triger Dişlisi Nedir?

Triger dişlisi, dişli yapıya sahip triger kayışıyla birlikte çalışan bir güç aktarım elemanıdır.

Kayış üzerindeki dişler ile dişli üzerindeki yuvaların birbirine geçmesi sayesinde senkronize hareket aktarımı gerçekleştirilebilir.

Triger Dişlisinin Özellikleri

Triger sistemlerinin önemli avantajlarından biri uygun çalışma koşullarında kaymadan hareket aktarabilmesidir.

Bu nedenle zamanlamanın önemli olduğu mekanizmalarda tercih edilebilir.

Triger Dişlisi Nerelerde Kullanılır?

Triger dişlileri;

• Otomasyon makinelerinde
• Paketleme makinelerinde
• Üretim hatlarında
• Senkronize hareket sistemlerinde
• Özel makine uygulamalarında

kullanılabilir.

6. Sonsuz Vida ve Sonsuz Çark Nedir?

Sonsuz vida ve sonsuz çark, birbirine dik veya yakın konumdaki miller arasında hareket aktarımı sağlayabilen özel bir dişli sistemidir.

Sistem genel olarak vida benzeri geometrik yapıya sahip sonsuz vida ile onun karşısında çalışan sonsuz çarktan oluşur.

Sonsuz Vida Sisteminin Özellikleri

Sonsuz vida ve çark sistemleri;

• Kompakt yapıda yüksek çevrim oranları sağlayabilir.
• Hareket yönünü değiştirebilir.
• Uygun uygulamalarda düzgün çalışma karakteristiği sunabilir.

Ancak sistemde kaymalı temas bulunduğundan yağlama, malzeme seçimi ve çalışma sıcaklığı önemlidir.

Sonsuz Çark Neden Bronzdan Yapılır?

Sonsuz vida sistemlerinde karşı çark için bronz alaşımlar yaygın olarak kullanılabilir.

Çelik sonsuz vida ile bronz çark kombinasyonu, uygun tasarım ve yağlama koşullarında sürtünme ve aşınma davranışı açısından avantaj sağlayabilir.

Kullanılacak bronz türünün uygulamaya göre belirlenmesi gerekir.

7. Kremayer Dişli Nedir?

Kremayer, dairesel dişlinin aksine doğrusal bir dişli elemanıdır.

Kremayerin karşısında çalışan dairesel dişliye ise pinyon adı verilir.

Kremayer ve pinyon birlikte çalışarak dönme hareketini doğrusal harekete veya doğrusal hareketi dönme hareketine dönüştürebilir.

Kremayer Dişlinin Kullanım Alanları

Kremayer-pinyon sistemleri;

• CNC makinelerinde
• Portal sistemlerinde
• Otomasyon ekipmanlarında
• Pozisyonlama sistemlerinde
• Kesim makinelerinde
• Özel üretim makinelerinde
• Taşıma mekanizmalarında

kullanılabilir.

8. Pinyon Dişli Nedir?

Pinyon terimi genellikle bir dişli çiftindeki daha küçük çaplı dişliyi tanımlamak için kullanılır.

Kremayer sistemlerinde ise kremayer üzerinde hareket eden dairesel dişli pinyon olarak adlandırılır.

Pinyonun ölçüleri, diş geometrisi ve malzemesi karşısında çalışacağı dişliye uygun olmalıdır.

9. Bronz Dişli Nedir?

Bronz dişliler belirli çalışma koşullarında tercih edilen özel dişli çözümlerindendir.

Bronzun sürtünme ve aşınma davranışı nedeniyle özellikle kaymalı temasın yoğun olduğu bazı mekanizmalarda kullanılması avantaj sağlayabilir.

En bilinen kullanım alanlarından biri sonsuz vida ve sonsuz çark sistemleridir.

Bronz dişlinin kullanılacağı sistemde alaşım seçimi, yük, devir ve yağlama koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

10. Kestamid (Plastik) Dişli Nedir?

Kestamid, bazı makine uygulamalarında metal dişlilere alternatif olarak kullanılabilen mühendislik plastiklerinden biridir.

Kestamid dişliler uygun uygulamalarda;

• Daha düşük ağırlık
• Sessiz çalışma
• Korozyona karşı direnç
• Titreşim sönümleme
• İşlenebilirlik

gibi avantajlar sağlayabilir.

Ancak Kestamid her uygulamada çelik dişlinin alternatifi değildir.

Yük, sıcaklık, devir ve çalışma ortamı değerlendirilerek malzeme seçimi yapılmalıdır.

11. Dişli Mili Nedir?

Dişli mili, dişli geometrisinin doğrudan mil üzerinde oluşturulduğu güç aktarım elemanıdır.

Ayrı bir dişlinin mile kama veya farklı bağlantı yöntemleriyle bağlanması yerine dişli ve mil tek parça olarak üretilebilir.

Dişli Mili Nerelerde Kullanılır?

Dişli milleri;

• Redüktörlerde
• Makine tahrik sistemlerinde
• Ağır sanayi ekipmanlarında
• Özel makinelerde
• Yüksek tork aktaran mekanizmalarda

kullanılabilir.

Dişli mili üretiminde yalnızca diş geometrisi değil, yataklama yüzeyleri ve mil ölçüleri de önemlidir.

12. Özel İmalat Dişli Nedir?

Piyasada bulunan standart dişlilerin makinenin ihtiyacını karşılamadığı durumlarda projeye özel dişli üretimi gerçekleştirilebilir.

Özel imalat dişliler;

• Teknik resme göre
• Mevcut numuneye göre
• Özel ölçülerde
• Farklı malzemelerden
• Özel göbek veya mil bağlantısıyla

üretilebilir.

Özellikle eski veya ithal makinelerde orijinal yedek parçanın bulunamaması durumunda numuneye göre dişli imalatı önemli bir çözüm oluşturabilir.

Hangi Dişli Çeşidi Seçilmelidir?

Doğru dişli tipi yalnızca aktarılacak güce bakılarak belirlenmez.

Seçim yapılırken;

• Millerin birbirine göre konumu
• Aktarılacak tork
• Giriş ve çıkış devri
• İstenen çevrim oranı
• Çalışma süresi
• Çalışma sesi
• Darbeli yükler
• Ortam sıcaklığı
• Yağlama koşulları
• Montaj alanı
• Bakım gereksinimleri

birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin paralel iki mil arasında hareket aktarımı yapılacaksa düz veya helis dişli değerlendirilebilirken, dönme hareketinin doğrusal harekete dönüştürülmesi gerekiyorsa kremayer-pinyon sistemi daha uygun olabilir.

Dişli Malzemesi Nasıl Seçilir?

Dişli tipinin belirlenmesi kadar malzeme seçimi de önemlidir.

Endüstriyel dişli imalatında uygulamaya bağlı olarak;

• 4140
• 8620
• 1040
• 17CrNiMo6
• Bronz
• Kestamid
• Alüminyum

gibi farklı malzemeler değerlendirilebilir.

Yüksek yük altında çalışan bir redüktör dişlisi ile sessiz çalışması istenen düşük yüklü bir mekanizmanın malzeme ihtiyacı aynı değildir.

Malzeme seçimi çalışma koşullarına göre yapılmalıdır.

Dişlilerde Isıl İşlem Neden Önemlidir?

Bazı dişli uygulamalarında diş yüzeylerinin yüksek aşınma dayanımına sahip olması gerekir.

Uygun malzeme ve uygulamalarda;

• Sementasyon
• İndüksiyon
• Nitrasyon

gibi ısıl işlem yöntemleri değerlendirilebilir.

Isıl işlem seçimi malzemeye, dişli geometrisine ve çalışma şartlarına göre yapılmalıdır.

Dişli Çeşitleri Hangi Sektörlerde Kullanılır?

Dişli sistemleri modern endüstrinin hemen hemen tamamında karşımıza çıkar.

Başlıca kullanım alanları;

• Makine imalat sanayi
• Demir ve çelik sanayi
• Çimento ve madencilik
• Otomotiv üretim tesisleri
• Lastik ve kauçuk sanayi
• Gıda sanayi
• Konveyör sistemleri
• Otomasyon sistemleri
• Genel endüstriyel tesisler
• Redüktör ve güç aktarım sistemleri

olarak sıralanabilir.

Her sektörün çalışma koşulları farklı olduğundan kullanılacak dişlinin tipi, malzemesi ve üretim özellikleri de değişebilir.

Standart Dişli mi, Özel İmalat Dişli mi?

Piyasada standart olarak bulunan bir dişli makinenin teknik ihtiyaçlarını karşılıyorsa standart ürün kullanmak uygun olabilir.

Ancak bazı makinelerde;

• Özel modül
• Özel diş sayısı
• Farklı göbek yapısı
• Özel mil deliği
• Özel kama kanalı
• Standart dışı ölçü
• Özel malzeme
• Farklı ısıl işlem

gibi gereksinimler bulunabilir.

Bu durumda özel imalat gerekebilir.

Ayrıca üretimi yıllar önce sona ermiş makinelerin dişlilerinde piyasada hazır ürün bulunması mümkün olmayabilir. Mevcut parçanın numune olarak değerlendirilmesiyle yeniden imalat yapılabilir.

Erdişli Makina Hangi Dişlileri Üretiyor?

Erdişli Makina olarak 1987'den bu yana makine dişlileri ve özel yedek parça imalatı alanında faaliyet gösteriyoruz.

Üretim kabiliyetlerimiz doğrultusunda Ø20 mm'den Ø1300 mm'ye kadar;

• Düz dişli
• Helis dişli
• Konik dişli
• Zincir dişlisi
• Triger dişlisi
• Sonsuz vida
• Sonsuz çark
• Bronz dişli
• Kestamid dişli
• Kremayer dişli
• Pinyon dişli
• Dişli mili
• Özel imalat dişli

üretimi gerçekleştiriyoruz.

Teknik resme göre yeni projeler için üretim yapabildiğimiz gibi mevcut numuneye göre makine yedek parçalarının yeniden imalatına yönelik çözümler de sunuyoruz.

Sık Sorulan Sorular

En yaygın dişli çeşidi hangisidir?

Düz dişliler basit yapıları ve geniş kullanım alanları nedeniyle en yaygın dişli türlerinden biridir. Bununla birlikte uygulamanın çalışma koşullarına göre helis, konik veya diğer dişli türleri daha uygun olabilir.

Düz dişli mi helis dişli mi daha iyidir?

Tek başına birinin diğerinden daha iyi olduğunu söylemek doğru değildir. Düz dişli basit ve etkili bir çözüm sunarken helis dişli uygun uygulamalarda daha düzgün ve sessiz çalışma sağlayabilir. Seçim makinenin teknik gereksinimlerine göre yapılmalıdır.

Sessiz çalışan dişli hangisidir?

Uygun tasarlanmış helis dişliler kademeli diş teması nedeniyle düz dişlilere kıyasla daha sessiz çalışabilir. Düşük yük gerektiren bazı uygulamalarda Kestamid gibi mühendislik plastiklerinden üretilen dişliler de çalışma sesinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Dönme hareketini doğrusal harekete hangi dişli çevirir?

Kremayer ve pinyon sistemi dönme hareketinin doğrusal harekete veya doğrusal hareketin dönme hareketine çevrilmesinde kullanılabilir.

Teknik resmi olmayan bir dişli yeniden üretilebilir mi?

Uygun durumlarda mevcut dişli numune olarak değerlendirilerek gerekli teknik özellikler belirlenebilir ve yeniden üretilebilir.

Özel ölçü dişli yaptırılabilir mi?

Evet. Teknik resme veya mevcut numuneye göre standart dışı ölçülerde özel dişli imalatı gerçekleştirilebilir.

Sonuç

Düz, helis, konik, zincir, triger, kremayer, pinyon ve sonsuz vida-çark gibi farklı dişli çeşitlerinin her biri belirli mekanik ihtiyaçlara çözüm sunar.

Doğru dişli seçimi yapılırken yalnızca dişlinin tipi değil; aktarılacak tork, çalışma devri, millerin konumu, malzeme, yağlama ve çalışma ortamı gibi faktörler birlikte değerlendirilmelidir.

Makinenize uygun dişli çeşidinin belirlenmesi, teknik resme göre üretim veya mevcut numuneden özel dişli imalatı ihtiyaçlarınız için Erdişli Makina ile iletişime geçebilirsiniz.